http://www.mardomsalari.com/Template1/Article.aspx?AID=22249#145037

در عصر ارتباطات بدون داشتن مراکز تحقیقاتی و پالایش اطلاعات به قصد نقد تحلیل‌ها و درآوردن راهکارهای منسجم سیاست گذاری کارآمد نخواهد بود. عصر اطلاعات با اولویت دادن به دانش و آگاهی و تحقیقات، بسیاری از کشورها را ملزم به حرکت به سوی فراگیری دانش به معنای واقعی خود کرده است و در این بین حوزه‌های دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی نقش مهمی در فراگیر و سراسری شدن علوم ایفا می‌کنند و مسلما داشتن این گونه مراکز برای نهادهای بین‌المللی در کارآمدی و اجرایی شدن سیاست‌های آن نهاد بسیار تاثیرگذار خواهد بود. اجلاس سران جنبش عدم تعهد که هر سه سال برگزار می‌شود، بعد از نیم قرن تجربه به نوعی روز مرگی دچار شده است. جمع شدن سران 120 کشور جهان و بررسی مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی در چند روز و صدور بیانیه‌ای که چندان الزام‌آور به نظر نمی‌رسد اجلاس را از وظیفه اصلی خود دور و به حالتی شعارگونه تبدیل کرده است. جنبش همان گونه که از اسمش پیداست حالتی نوسانی و سیال دارد و تا هنگامی که حالتی بروکراتیک به خود نگیرد نمی‌تواند اثرگذاری در حد انتظار خود را داشته باشد. از آنجایی که هویت جنبش عدم تعهد در اصل بر مبنای «نه شرقی، نه غربی» شکل گرفته است و در حال حاضر با فروپاشی شوروی، ما شرق به معنای قبلی خود را نداریم و در این بین با هژمونی سرمایه‌داری و پدیده‌ای به نام جهانی شدن و یکدست شدن دنیا مواجه‌ایم و از طرفی کشورهایی که در این جنبش عضویت دارند، طیف‌های مختلف سوسیال، اسلام گرا، کمونیست و حتی غرب‌گرا را در بر می‌گیرد بنابراین علاوه بر حالت بروکراتیک گرفتن این جنبش، باید بر روی هویت‌های مشترک بین این کشورها دست گذاشت تا بتوان اثرگذاری آن را در حد انتظار بالا برد. بنابراین برای این که اجلاس کارآمدتر و روشن‌تر سیاست‌گذاری کند و از شکل شعاری و روزمرگی درآید نیاز به داشتن مراکز پژوهشی و در نهایت دانشگاه عدم تعهد دارد که در آن به لحاظ روشنی و سطح کاربردی توسعه سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، رویکردهای مبنایی عدم تعهد مورد بررسی قرار گیرد. برای اجرایی کردن این ایده باید در 4 سطح روش‌شناسی، مطالعات منطقه‌ای، تکنیک و شیوه اجرایی مورد بررسی قرار گیرد که در این مقاله به این 4 سطح پرداخته می‌شود.

1- روش‌شناسی: اولین و مهمترین مبحثی که باید در دانشگاه عدم تعهد مورد بررسی قرار گیرد روش‌شناسی مورد تایید است. علمی که اکنون در دنیا به عنوان علم آکادمیک در بسیاری از کشورها تدریس می‌شود علم پوزیتیویستی، سکولار، انسان محور، غربی است که به دنبال حل معضلات سرمایه‌داری و هژمونی شدن این اندیشه در بین کشورهای دنیاست. جمهوری اسلامی در سی سال اخیر تلاش‌های بسیاری برای بومی‌گرایی دانش در کشور انجام داده و توجه به مذهب و الهیات و استفاده از دانش سنتی در دانشگاه و تغییر سرفصل‌های دروس در سال‌های اخیر نشان از بومی‌گرایی دانش ایران است که نظریه‌پردازان کشورهایی از جمله مصر، ترکیه، هند، مالزی و... نیز همین افکار را در ذهن خود دارند که می‌توان از آنها نیز در تولید دانش مورد نظر جنبش عدم تعهد استفاده کرد. بنابراین اتخاذ روشی که بیشترین خوانش را با دانش بومی این کشورها داشته باشد برای این دانشگاه مناسب است. تاکید بر پایه‌های هویتی شرقی، مذهبی، قومیتی و تمدنی این کشورها می‌تواند روشی مناسب برای این کشورها فراهم کند که فلسفه‌های به حاشیه رفته این کشورها دوباره زنده شود تا تنها فلسفه غرب یونان به عنوان تنها فلسفه در دنیا مورد توجه نباشد.

2- مطالعات منطقه‌ای: یکی از مهمترین دروسی که باید در دانشگاه عدم تعهد تدریس شود، مطالعات منطقه‌ای به معنای واقعی خود است. در سال‌های اخیر مطالعاتی که در دانشگاه‌های مختلف تدریس می‌شود مطالعاتی است که بیشتر منافع آمریکا و غرب را مدنظر قرار می‌دهد و حتی نظریه‌پردازان و استادانی که به تدریس این دروس مشغولند قدرت آمریکا را به عنوان هژمون بزرگ پذیرفته‌اند و به دنبال تدریس دروسی هستند که به نظر آمریکا مهم محسوب می شود. در این دانشگاه باید استادانی از کشورهای عضو به تدریس مسائل مختلف درکشور خود بپردازند و اجازه ندهند رویکرد کشورهای غربی نسبت به مسائل‌شان آنها را از وظیفه اصلی خود که پرداختن به منافع ملی کشورشان است باز دارد.

3- تکنیک: موضوعاتی که باید در این دانشگاه تعریف شود موضوعات مهم جهانی است اما تعریف جدیدی از آن مدنظر است. همیشه قدرت‌های بزرگ تعاریفی از مسائل مهم از جمله حقوق بشر، دموکراسی، تروریسم، محیط‌زیست و... ارائه داده‌اند و در همه آنها کشورهای جهان سوم را متهم به نقض موارد فوق کرده‌اند. یکی از وظایف مهم دانشگاه عدم تعهد باز تعریف این موضوعات است این که حقوق بشر تنها غربی نیست و اسلام در متن خود حقوق بشر و دموکراسی دارد، این که تروریسم تنها در کشورهای جهان سوم بروز نمی‌کند بلکه در کشورهای غربی ما شاهد تروریسم سازمان یافته هستیم و در مورد آلودگی محیط زیست توسط کارخانجات و دنیای صنعتی غرب و... همه و همه می‌توانند واقعیت را به شکل‌ دیگری غیر از آنچه قدرت‌های بزرگ در پی بازنمایی آن هستند، نشان دهند.

4- شیوه اجرایی: در پایان برای اجرایی کردن این ایده ابتدا باید همایش‌های بین‌المللی عدم تعهد برگزار شود تا ایده‌های مختلف در این مورد جمع‌آوری گردد. سپس در ابتدا پژوهشکده‌ای به نام پژوهشکده عدم تعهد تاسیس شود که در آن اساسنامه دانشگاه، بودجه، نیروی انسانی، زبان و سرفصل‌هایی که باید در این دانشگاه تدریس شود، بررسی گردد. همچنین در مورد نحوه پذیرش دانشجویان و سهمیه هر کشور برای فرستادن دانشجو و استاد باید بحث و تبادل نظر شود.

در کل باید دانست که تا زمانی که نهادها و سازمان‌ها مراکز تحقیقاتی‌ای برای پژوهش در مورد موضوعات مهم و کلیدی سازمان خود نداشته باشند هیچ گاه نمی‌توانند در عمل کاربردی و اثرگذار باشند. تاسیس دانشگاه عدم تعهد مقدم بر تاسیس دیگر بخش‌ها از جمله بانک، پول مشترک و سیاست‌های مشترک است و چه بهتر که این پیشنهاد از سوی ایران و در تهران داده شود تا این دانشگاه در نهایت با تحقیقات خود و تربیت کادر اجرایی و دادن راهکارهای توسعه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی با محوریت عدم تعهد، جنبش را از شکل شعاری و پراکندگی نجات دهد.