http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=156254

دولت ترکیه از سال‌های گذشته و همزمان با روی کارآمدن احمدداود اوغلو وزیر امور خارجه و تئوریسین سیاست خارجی حزب حاکم عدالت و توسعه تلاش داشته تا در بحران‌های منطقه نقش میانجی را ایفا کند. اما موضع‌گیری‌ها و سیاست خارجی خاص این کشور در قبال حوادث مختلف در منطقه و تناقض‌هایی که در سیاست‌گذاری‌های کلان ترکیه شاهد آن هستیم، هرذهن پرسشگری را به تفکر وا می‌دارد که رفتارهای دیپلماتیک متغیر ترکیه در چه زمینه‌ای است و این رفتار بر اساس چه نظریه‌ای قابل تحلیل است؟

1-اولین مورد رفتار متناقض ترکیه، در زمینه اسرائیل و رابطه با این کشور است ترکیه در جنگ اسرائیل با لبنان خود را حافظ منافع مردم فلسطین نشان داد و حتی کشتی صلح به نوار غزه فرستاد، ولی امروزه رفتار دوگانه‌ای در پیش گرفته و در سخنان عبدالله گل آمده که تضمین امنیت اسرائیل را مهمترین موضوعی دانسته که بیش از بقیه موارد، باید مورد توجه قرار گیرد و زمانی که این امر تضمین شد آنگاه قدم بعدی که از میان بردن سلاح‌ها در کل منطقه باشد را در پی خواهد گرفت.

2-رفتار دوگانه ترکیه با ایران نیز این روزها مساله‌ساز شده است. هرچند در طول منازعه بین‌المللی موجود بر سر برنامه‌ هسته‌ای ایران، ترکیه همواره سعی داشته خود را کشوری میانه‌رو و خواهان حل وفصل موضوع با رعایت کامل حقوق ایران نشان دهد، اما سخنان جدید رئیس جمهور این کشور مبنی بر اینکه ترکیه نخواهد پذیرفت یک کشور همسایه سلاحی در اختیار داشته باشد که ترکیه آن را در اختیار ندارد، خط بطلانی بر سیاست‌ها و موضع‌گیری‌های قبلی ترکیه در قبال پرونده هسته‌ای ایران خواهد بود.

3- کمک ترکیه به شبه‌نظامیان و گروه‌های تروریست در سوریه نیز اتفاق جدیدی است که سیاست ترکیه در قبال سوریه را تغییر داده است. حمایت کامل ترکیه از بشاراسد در روزهای اول درگیری‌ها در سوریه و تغییر موضع سریع آن در روزهای اخیر که خود را حامی مردم سوریه عنوان کرده و به کمک نظامی و مالی شبه‌نظامیان پرداخته و حتی مرزهای خود را برای ورود به خاک سوریه در اختیار آنها قرار داده، نمونه‌ای از تغییر رفتار دیپلماتیک سوریه خواهد بود.

4- یکی دیگر از رفتارهای متناقض ترکیه در قضیه مجوز برای استقرار موشک‌های پاتریوت آمریکا در خاک ترکیه است. ترکیه که در جنگ ایران و عراق از هرگونه کمک به عراق خودداری کرده بود این روزها با مجوز استقرار سامانه موشکی باعث شده است که به نوعی حامی منافع آمریکا در منطقه شناخته شود و به نوعی امنیت منطقه مورد تهدید واقع شود.

اما رفتارهای متناقض اینچنینی از سوی ترکیه براساس تحلیل ساختاری قابل شناسایی است. شاید در نگاه نخست این رفتارها براساس منطق دوچهرگی و ریاکاری در سیاست خارجی تحلیل شود اما براساس نظر والرشتاین که کشورهای جهان را به سه منطقه مرکز، نیمه پیرامون و پیرامون تقسیم می‌کند می‌توان رفتارهای دو گانه ترکیه را تحلیل کرد. براساس نظریه نظام جهانی والرشتاین کشورهایی که دارای قدرت اقتصادی، نظامی و سیاسی هستند به عنوان هژمون شناخته می‌شوند و دارای حق وتو در سازمان ملل هستند به عنوان کشورهای مرکز شناخته می‌شوند و در مقابل مناطق شبه پیرامونی نیز در نظام جهان وجود دارند که نقش حد واسط را دارند که ویژگی‌های خاصی که برخی مشخصه مرکز و برخی دیگر مشخصه پیرامون است را با هم دارند و به دنبال افزایش قدرت و ایجاد رابطه با کشورهای مرکز و در نهایت قرار گرفتن در بین کشورهای مرکز هستند. دسته سوم کشورها، کشورهای پیرامون هستند که کشورهایی وابسته به مرکز و اغلب دارای نظام دیکتاتوری‌‌اند که شکاف عظیمی با کشورهای مرکز دارند و به دنبال کاهش این فاصله و تبدیل به کشور نیمه پیرامون هستند. ترکیه با وجود پیشرفت‌های زیاد در سال‌های اخیر به علت اینکه از نظر منابع اقتصادی از جمله نفت و گاز و معدن کشوری فقیر محسوب می‌شود که بسیاری از انرژی‌های مصرفی خود را از طریق واردات تامین می‌کند و نیز از لحاظ جغرافیایی کشوری تقریبا توسعه نیافته است که شکاف‌های اجتماعی زیادی به علت وجود قومیت‌های کرد و ترک و ارمنی و جریان‌های اسلامگرا و سکولار دارد، به عنوان کشوری پیرامونی شناخته می‌شود، با این وجود ترکیه اهداف بزرگی برای خود تصویر کرده است که رهبری جهان اسلام و همچنین اتحاد استراتژیک با آمریکا یا اسرائیل و همچنین ملحق شدن به اتحادیه اروپا جزو آنهاست بنابراین برای رسیدن به این اهداف مجبور است که در برابر اتفاقات منطقه واکنش سریع نشان دهد و با این رفتار در محیط بین‌المللی به عنوان کشوری که ثبات رفتاری ندارد شناخته می‌شود. حرکت ترکیه به سمت کشوری نیمه پیرامونی هزینه‌هایی برای ترکیه در برخواهد داشت که مجبور است برای افزایش صادرات و ارتباط با قدرت‌های بزرگ رفتارهای دیپلماتیک متغیری انجام دهد که بتواند هرچه سریع‌تر به عنوان کشور نیمه پیرامون و در ارتباط مستقیم با مرکز ایفای نقش کند.