http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=170609

 دکتر ظریف درس خوانده روابط بین‌الملل در سطوح بالا، متخصص و آشنا به سازمان‌های بین‌الملل، سفیر و دیپلماتی حرفه‌ای است که از ابتدای انقلاب تا کنون در وجوه اداری و سازمانی وزارت امور خارجه سلسله مراتب را طی کرده است. برای وجوه عملی و ارزیابی کارنامه ظریف می‌توان به موضوعاتی چون جنگ و قطعنامه 598، حمله عراق به کویت، حقوق بشر، یازده سپتامبر و موضوع افغانستان و طالبان، گفت‌وگوی تمدن‌ها، کنفرانس کشورهای اسلامی و در آخر مساله هسته‌ای و کنفرانس خلع سلاح اشاره کرد.

دکتر ظریف از منظر تئوریک و عملی بر این دیدگاه تاکید دارد که در سی سال گذشته ایران مدلی جدید از حکومت و امر سیاسی را ترسیم کرده است که می‌توان آن را با واژه و دال مرکزی استقلال تحلیل کرد.

1- عقلانی بودن سیاست خارجی ایران

دکتر ظریف بر این باور است که قدرت تنها در رویکرد واقع‌گرایی خلاصه نمی‌شود. مجموعه روایت اسلام سیاسی شیعی و گزاره‌های اصولی سیاست خارجی ایران را دارای توان بازیگری کرده است که اتفاقا بسیار عقلانی است. با اینکه ایران مثل عربستان، قطر، ترکیه و آمریکا حضور غیرقانونی و سلطه گرانه ندارد اما آنها مجبورند برای صلح ایران را مدنظر قرار دهند.

2- اصلی‌ترین پارادایم روابط بین‌الملل

دکتر ظریف بر این اساس اعتقاد دارد با آنکه ایران اصول بسیار اخلاقی و انسانی را در سیاست خارجی دنبال می‌کند اما نباید الگوهای عملی و تکنیک‌های ساده را جهت پیاده‌سازی آنها تدارک ببیند به نحوی که حریف همه رفتار را پیش بینی و در جهت خنثی کردن آن گام بردارد. پارادایم اصلی روابط بین‌الملل روایت فضای آنارشیکی است که قاعده و نظم هژمونیکی همانند محیط سیاست داخله ندارد. بنابراین بهترین اقدام آن است که تا حد ممکن بر قول‌و‌‌قرارها و تعهد هیچ کشوری حساب باز نکنیم. روسیه و چین برای ایران متحدان استراتژیک نیستند و هر دو کشور به موقع و در بحرانی‌ترین وضع کارت ایران را خواهند فروخت.

3- بحران در سیاست بین دول

دکتر ظریف بر این باور است که دوران قدرت گرایی یک جانبه آمریکا که در زمان نومحافظه کاران رواج پیدا کرده رو به افول است. اکنون آمریکا و کشورهای دیگر به اهمیت اقدامات مبتنی بر صلح و احترام به قواعد و سازمان‌های بین‌الملل رسیده اند. بنابراین در حال گذار از دیپلماسی‌های دوجانبه به دیپلماسی‌های چندجانبه‌ای می‌باشیم که ویژگی روابط بین‌الملل عصر اطلاعات می‌باشد. پیدایش بازیگران غیردولتی قدرتمند، توانمند شدن شهروندان، اهمیت فضای مجازی و کم‌شدن قدرت دولت‌های ملی نشان از دوران در حال سپری شده‌ای دارد که فرصت‌ها و چالش‌های فراوانی برای ایران به همراه دارد.

4- رویکرد نظام بین‌الملل به ایران

ایران در یک منطق بازنمایی منفی در غرب ترسیم شده و همه رسانه‌ها و سیاست مداران با دادن وجوه امنیتی به مسایل ایران اهداف خود در منطقه را جلو می‌برند. به علت اینکه ایران قصد دارد در مدیریت منطقه ای و جهانی نقش داشته باشد و از استقلال خود دفاع کند سیبل تهدیدات آمریکا و اسرائیل شده است. آمریکا از کشورهای استبدادی عربی و همینطور رژیم غاصب اسرائیل که دارای بمب اتمی است حمایت کرده و پرونده حقوق بشر و انرژی هسته‌ای ایران را امنیتی می‌کند. دکتر ظریف می‌گوید: در دوران بحران جهانی و عبور به روابط بین‌الملل جدید ایران در معرض انواع فرایندهای امنیتی شدن است. حقوق بشر، انرژی هسته‌ای و بعدها مسائل دیگری با رویه‌های سیاسی قصد منزوی کردن و تحمیل هزینه را خواهند داشت.

5- جایگاه ایران در دوران گذار بین‌المللی

به نظر دکتر ظریف اکنون برای حل کردن بحران‌های افغانستان، عراق، سوریه، لبنان، فلسطین و رسیدن به صلح راهی جز مذاکره و قبول پیش فرض‌های ایران نیست. ایران به لحاظ مولفه‌های قدرت نرم‌افزاری‌و‌سخت افزاری توانایی بالایی دارد به نحوی که نادیده گرفتن آن باعث شکست برنامه‌ها می‌شود. برای حفظ منافع ملی وظیفه دستگاه دیپلماسی چانه زنی، مذاکره، حضور در فرایندهای جهانی به نحوی است که اجماع جهانی جهت امنیتی کردن موضوعات ایران بهم بخورد. در صورت پیدا شدن اجماع جهانی علیه ایران هزینه ضربه زدن به کشور بسیار پایین می‌آید و آستانه‌هایی جهت اهداف بسیار خطرناک (تحریم، جنگ، تجزیه) پدید خواهد آمد.

6- اصلی‌ترین مشکلات سیاست خارجی ایران

ترکیه، قطر و عربستان قصد دارند از ایران الگو برداری کنند و برای خود اهداف فراملی تعریف کرده‌اند. به گفته دکتر ظریف ایران چندین دهه از این کشورها جلوتر است و این کشورها به تازگی فهمیده‌اند که می‌توانند با داشتن منافع ایدئولوژیک، وجهی نرم برای قدرت نرم خود تدارک ببینند. در حالی که اغلب آنها به صلح منطقه و جهان ضربه زده‌اند و از مشروعیت داخلی برخوردار نیستند به علاوه به شدت وابسته نظام سلطه هستند. برای اینکه سیاست خارجه ایران بهتر عمل کند الزامات تئوریک و تکنیکی نیاز است. در بعد تئوریک به گفته دکتر ظریف نیاز به شیفت پارادایم‌هایی است که بتوانند با شناخت و نقد و بررسی مکاتب روابط بین‌الملل گزاره‌های جدیدی صادر نمایند. از سوی دیگر پیام‌های عالی و اصول سیاست خارجی نیاز به مجریانی دارد که به قواعد حقوق، سازمان‌ها، اقتصاد بین‌الملل آشنایی دارند. تخصص اصلی‌ترین وجه عملیاتی کردن سیاست خارجه می‌باشد که با تجربه تکمیل می‌گردد.

وجوه کارکردی و استراتژیک دکتر ظریف را می‌توان در واژه دیپلماسی چند جانبه خلاصه کرد. راه کارهای دیپلماسی عمومی، توجه به قدرت نرم، توجه به امور فرهنگی، محیط‌زیست و دیپلماسی چندجانبه راهکارهایی است که برای دفاع از امنیت ملی الزامی است. برنامه‌ها و چارچوب کاری که روایتی از تنش‌زدایی - مذاکره - ائتلاف و اتحاد را مورد توجه قرار داده است تا بتواند ایران را از امنیتی بودن و اجماع منفی جهانی بر سر موضوعاتش درآورد.