الزامات متنی دیپلماسی اسلا می

نویسنده : علی اسلا می

http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=123971


همزمان با همایش سراسری سفرا و روسای نمایندگی های جمهوری اسلا می ایران در خارج از کشور، بررسی الزامات متنی دیپلماسی اسلا می می تواند مفید باشد. دیپلماسی مجموعه ای از اقدامات را دربرمی گیرد که با هدف ایجاد صلح، امنیت و پیگیری اهداف و منافع ملی بنا نهاده شده است. دیپلماسی به عرصه تجربه، فن، هنر و تکنیک بسیار نزدیک است و اغلب از مباحث تئوریک، فلسفی و هنجاری گریزان می باشد. در ارتباط میان دولتها با یکدیگر و سیاستمداران در روابط بین الملل، دیپلماسی بسیار واقع گرا، متنی و مبتنی بر مصلحت های روزمره اجرا می گردد. بنابراین دیپلماسی نوعی فن و هنر مذاکره به قصد پیگیری مسالمت آمیز منافع ملی به دور از جنگ و خشونت در روابط بین الملل است. اسلا م نیز دینی است که توسط محمد (ص) دستورات خداوند را به بشر ارایه کرده است. اسلا م در قرآن، احادیث و سیره پیامبر، خلفا و صالحان و مسلمانان خلا صه می شود. به این دلیل که پیامبر و مسلمانان دارای تاریخ سیاسی هستند، یکی از فصول مورد بحث در اسلا م سیاسی، دیپلماسی اسلا می است. دیپلماسی اسلا می رفتار کشورهای اسلا می، اهل کتاب و سایر کشورها را مشخص می کند و گزاره هایی در مورد توصیف وضع موجود روابط بین الملل و اهدافی که جامعه بین الملل باید به سمت آن حرکت کند، می گذارد. بسیاری از اصول علمی روابط بین الملل در مکاتب واقع گرایی، آرمان گرایی، سازه انگاری و انتقادی ... مورد پذیرش اسلا م است اما دیپلماسی اسلا می برای خود اصول، مبانی، طریقه اجرا و بازخوردهای متفاوتی داشته است. جمهوری اسلا می ایران به عنوان کشوری که فلسفه سیاسی آن براساس اسلا م سیاسی پایه گذاری شده است با توجه به قرآن، احادیث و سیره پیامبر و صالحان توانسته است مجموعه ای از گزاره ها را در باب دیپلماسی اسلا می بیان دارد که در اصول قانون اساسی ذکر شده است. اینکه هدف اصلی آفرینش، سعادت انسانها در این جهان و رفتن آنها به جهان دیگر و رسیدن به خداوند می باشد و این بر اصل توحید و معاد و نبوت بنا نهاده شده است. دیپلماسی اسلا می ایران براساس اصول دعوت، تبلیغ و جهاد نوعی دعوت دولتها و ملتها به اصول اسلا می و رساندن پیام خداوند به بشریت است. تشکیل امت اسلا می و وحدت کشورهای مسلمان یکی دیگر از اهداف دیپلماسی اسلا می است. از دیگر اهداف دیپلماسی اسلا می می توان به نفی سبیل، ظلم نکردن، ظلم را نپذیرفتن، استقلا ل، عدل و حمایت از جنبش ها، مردم و کشورهای تحت ظلم و ستم نام برد. اینها اهداف دیپلماسی اسلا می هستند اما برای پیاده شدن در متن های مختلف در تاریخ روشهای گوناگونی به کار گرفته شده است. روابط بین الملل اغلب رویه ای آنارشیک، واقع گرا، دولت محور و مصلحت محور است که گزاره های هنجاری دیپلماسی اسلا می را برنمی تابد. در واقع فاصله میان هست های روابط بین الملل و بایدهای دیپلماسی اسلا می را باید بر منطق سیاستگذاری متنی برنامه ریزی کرد که به برخی از این الزامات متنی اشاره می شود.
1-الزامات متنی سنتی
در ابتدای پیدایش اسلا م پیامبراکرم(ص) اجتماع مسلمانان را بر اصول تقوا، وحی، اخلا ق و احکام اسلا می بنیاد نهاد و اصول قبیله، غنیمت و عصبیت اعراب را کنار نهاد. براین اساس پیامبر در ارتباط با کشورها، امپراطوری ها و به خصوص سایر قبایل دیپلماسی بسیار اخلا قی و فردی را اجرا می کرد.دستورات متافیزیکی اسلا م در قلمرو دیپلماسی به علت استبدادی و قبیله ای بودن سایر قدرت ها به صورتی کاملا کیفی و اخلا قی تعریف می شد. پیامبر با فرستادن نامه، هدیه دادن و گرفتن سعی داشت بر سران قبایل و مستبدان امپراطوری و سلطنت تاثیر بگذارد تا آنها به دین اسلا م برگردند. به علت استبدادی بودن، اشرافی بودن و رعیت محوری فرایندهای سیاست در دوران قدیم دیپلماسی اسلا می شکلی بسیار اخلا قی، فردی و کیفی داشت. مهمترین قواعد آن روزگار در دیپلماسی اسلا می وفای به عهد، دعوت، تبلیغ، جهاد، راست گویی و... بود. پیامبر با جوانان، زنان و طبقات پایین چنان رفتار می کرد که سریع دعوت را پاسخگو بودند و اشراف را نیز احترام می گذاشت. دیپلماسی اسلا می بیشتر در این خلا صه می شد که سفیران و نمایندگان پیامبر حافظان قرآن و انسان هایی خوش صوت و سخنران و بسیار زیبا و با کمالا ت اخلا قی بودند. زمانی که آنها برخود حکمرانی می کردند می توانستند قلب های سایر انسان ها را جلب کنند. تقوا و شیوه های نامه نوشتن، هدیه دادن و اخلا ق کیفی از الزامات قدیمی دیپلماسی اسلا می است که در دوره های اولیه تاریخ اسلا م قابل مشاهده است.
2- الزامات متنی فیزیکی
تنها پیامبر، برخی خلفا و ائمه و بعضی از سلا طین و خلفای اسلا می توانستند دیپلماسی اسلا می را به گونه ای پیاده سازند که اهداف اسلا می، استقلا ل، امت اسلا می، ظلم ستیزی و... را برآورده سازند. البته اغلب سلا طین و خلفا خود به دام استبداد، رعیت ستیزی و ظلم گرفتار می شدند. به تدریج جهان اسلا م به دوره ای جدید پاگذاشت و بعد از مشروطه در ایران و از سال 1900 به بعد در جهان اسلا م با فروپاشی بنیادهای خلا فت و ایجاد دولت ملی، دیپلماسی اسلا می متن جدید فیزیکی را تجربه کرد. این متن مبتنی بر قانون، دولت ملی، انتخابات و سیستم های بروکراسی بود. به تدریج دیپلماسی اسلا می می بایست خود را با فرایندهای جهانی ای که در قالب دولت ملی بعد از عهدنامه وستفالی شکل گرفته بود وفق دهد. زمینه مدرن و فیزیکی دیپلماسی اسلا می مبتنی بر ایجاد دولت ملی اسلا می، قانون اساسی اسلا می، دستگاه بروکراتیک اسلا می و از همه مهمتر ساختار وزارت امور خارجه اسلا می بود که بتواند از طریق دانشگاه و مدارس اسلا می نیروی متعهد و متخصصی را تربیت کند که در روابط بین الملل منافع کشورهای اسلا می و ایران را تامین کند. بنابراین در دوره فیزیکی قانون، توسعه، پیشرفت، دموکراسی، دانشگاه، بروکراسی و شیوه های فیزیکی رفتار سیاسی در بعد خارجی مورد توجه دیپلماسی اسلا می قرار گرفت.
3- الزامات متنی اطلا عات
متن سومی که دیپلماسی اسلا می در آن قرار گرفت شرایطی بود که از 1990 به بعد در جهان به نام عصر اطلا عات، دنیای کوانتوم و شرایط جهانی شدن در حال به وقوع پیوستن بود. اکنون دولت- ملت ها تولید و توزیع انحصاری خود را در تولید ارزش، اطلا عات و قدرت از دست داده اند. مرزهای دولت ملی کم رنگ شده است و فضاهای مجازی و سایبری شکل گرفته است که در آن شهروندان جهان به صورت مخاطبان فعال به کنشگری مشغول هستند. دولت ها و دستگاه های وزارت امور خارجه الکترونیکی، کوچک و کار آمد شده اند. سیستم های کنترل وانضباطی شکل گرفته است. رسانه های سایبری ارتباطات اجتماعی و شبکه های جهانی فضای جدیدی به نام قدرت نرم را شکل داده اند. اکنون الزام دیپلماسی اسلا می آن است که بتواند در عصر اطلا عات نمادها، سازه ها و رویکردهای خود را به نحوی تنظیم کند که با شرایط جهانی شدن و اوج گرفتن جنبش های مدنی و جهانی همراه باشد. دیپلماسی اسلا می در عصر اطلا عات باید از طریق رسانه ها و فضای سایبری اسلا می و برقراری همایش و بورسیه دانشجو برافکار عمومی و هویت های سیال جهانی اثرگذار باشد. متن بازی تغییر کرده است و از شکل نیوتن به شکل کوانتومی عوض شده اند، بنابراین متناسب با این فضا باید با استفاده از وبلا گ، وب سایت، نمایشگاه، دانشگاه، وجهه مناسب در بحران ها، ایجاد رسانه ها و شبکه های سایبری و برقراری نمایشگاه وکلا س و بورسیه دانشجو به اثرگذاری هویتی و کاملا مثبت از اسلا م دست زد به نحوی که شکل منفی و تبلیغاتی پیدا نکند و بر ضد ایران به کار گرفته نشود چرا که برعکس دنیای مکانیکی، با جهانی زنده و پویا سروکار داریم.
بنابراین دیپلماسی اسلا می بنابر متنی های مختلف باید الزامات هر متنی را رعایت کند. با کشورهای اعراب سلطنتی می توان از طریق هدیه و نامه و فرستادن سفیر و... ارتباط برقرار کرد. برای اعراب انقلا بی و مبارز باید کلا س قانون اساسی و شیوه های سیاست گذاری اسلا می گذاشت و از طریق جذب دانشجو و مراودات فرهنگی با آنها برخورد کرد. با جهان غرب و کشورهای پیشرفته می توان از طریق فضای مجازی و سایبری و برگزاری همایش پیرامون کرامت انسانی و رواداری در اسلا م و به خصوص نقش فعال در تنش زدایی و حل بحران های بین المللی مشارکت کرد و وجهه مناسبی از ایران و اسلا م به دنیا نشان داد. البته مبانی اسلا می و انقلا بی و شیوه های اجرایی و فنون مذاکره و تجربه های سفیران و دستگاه وزارت امور خارجه ایران تجربیات بسیار ارزشمندی است که الزامات متنی دیپلماسی اسلا می را به خوبی درک کرده اند. دیپلماسی فرایندی بسیار حساس، عملی و مصلحت گرا دارد که با مقتضیات روزمره سرو کار دارد و نوعی فن و هنر قلمداد می شود که همان عملیاتی کردن و سیاست گذاری قابل اجرای اهداف را شامل می شود.