http://www.matboeh.ir/node/994

فوتبال یکی از پدیده های اجتماعی است که ابعاد اقتصادی، سیاسی، دیپلماتیک و فرهنگی بالایی پیدا کرده است، به این معنا که کارویژه آن تنها مربوط به سلامتی و تندرستی نیست بلکه به علت جذابیت و رونق بالا کارکردهای دیگری به آن اضافه شده است. رئیس فیفا،سب بلاتر، برای یک کنفرانس ورزشی به ایران سفر کردند و با روسای فدراسیون فوتبال، سیاست مداران، مربیان و ورزشکاران ایرانی دیدارهایی داشتند. در این سفر ملاقاتی میان علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و بلاتر صورت گرفت که در آن بلاتر عنوان کرد ایران باید از حضور زنان در ورزشگاه فوتبال استقبال کند و موانع در این زمینه را بردارد. رئیس مجلس ایران نیز قول همکاری دادند. در این مقاله قصد نویسنده بر آن است تا از منظر پدیدارشناسانه به آسیب شناسی حضور زنان در ورزشگاه های فوتبال بپردازد و مزایا و معایت آن را از زوایای پدیداری بررسی نماید. پدیدارشناسان رویدادهای اجتماعی را بازنمایی افکار میدانند و بر این اعتقادند که صورت های آگاهی و دانش توانایی خلق رخدادها را دارند. برای تحلیل وضعیت اجتماعی و درآوردن راه حل چارهای جز مفصل بندی و درآوردن پدیدارهای ذهنی موافقان و مخالفان جهت نزدیک کردن آنها به یکدیگر نیست. برای پدیدارشناسان زندگی اجتماعی انسان پیچیده در تاروپود افکاری است که دیده نمیشوند اما زندگی را جهت میدهند.

الف: پدیدارشناسی مخالفان حضور زنان در ورزشکاه فوتبال

1)پدیدارهای شرعی: شرع در اجتماعات انسانی به خصوص در ایران قوام بخش زندگی اجتماعی و تداوم سنت ها هستند به نحوی که بسیاری از همبستگی ها و مبانی اخلاقی به شرع برمیگردد. در خصوص حضور زنان در ورزشگاه مراجع عظام دیدگاه مثبتی ندارند و بالاتفاق این حضور را جایز نمی دانند. دلیل آنها نیز وجود جو خشونت آمیز و غیراخلاقی ورزشگاه و همچنین حرام بودن نگاه زن به مرد حتی بدون ریبه است. در مورد قبلی آن که این مسئله توسط احمدی نژاد رییس جمهور وقت اعلام شد، مراجع تقلید هر کدام در استفتائات جداگانه ای این حضور را جایز ندانستند و عنوان کردند که ضرورتی برای طرح آن در جامعه نیست.

2)پدیدارهای جامعه شناسانه: جامعه متشکل از دو گروه زنان و مردانی است که تفاوت های ذاتی و ماهوی آنها را نباید از نظر دور دانست. جامعه شناسان بارها به محیط های نا امن و فرهنگ پایین افرادی که در ورزشگاه حضور می یابند هشدار داده اند و راهکارهای متفاوتی برای فرهنگ سازی در این زمینه انجام داده اند. بسیاری از جامعه شناسان با حضور زنان در ورزشگاه تنها به دلیل جو غیر اخلاقی و رفتارهای ناپسند مردان مخالفند و تنها راه حل این مسئله را عوض شدن جو ورزشگاه به گونه ای که برای حضور زنان مناسب باشند می دانند.

3)پدیدارهای روانشناسانه: روانشناسان همواره دو فضای مردانه و زنانه را از هم تفکیک می کنند و معتقدند یکی از شگفتی های آفرینش همین تفاوت های بیولوژیکی مردان و زنان است. روح لطافت و زندگی در زنان در برابر روح خشن مردان یکی از این تفاوت هاست. بنابراین این گروه نیز در خصوص حضور زنان در ورزشگاه با توجه به جو مردانه و خشن حاکم بر آن نظر مثبتی ندارند و عنوان می کنند که تفکیک فضای مردانه و زنانه دلیلی بر تحقیر یک گروه خاص نیست بلکه تفاوت هایی است که باید آن را به رسمیت شمرد.

ب: پدیدارشناسی موافقان حضور زنان در ورزشکاه فوتبال

1)پدیدارهای عملگرایانه: عملگرایان یا پراگماتیست ها اصالتی برای ذات قائل نیستند و کارکرد عمل برایشان مهمتر از خود عمل است. بر طبق دیدگاه این گروه مهم نیست که ذاتا حضور زنان در ورزشگاه مناسب است یا خیر، بلکه با توجه با شواهد و قرار گرفتن درفضای کنونی که یکی از شرایط میزبانی مسابقات بین المللی مجوز حضور زنان در ورزشگاهها است، توصیه می کنند که موانع حضور زنان برداشته شود تا دیگر بهانه ای برای عدم درخواست میزبانی نباشد. آنها معتقدند که میزبانی مسابقات و منافعی که از این طریق به کشور می رسد مهم تر از کالبد شکافی حضور زنان در ورزشگاههاست.

2)پدیدارهای آرمان گرایانه: آرمانگرایان با ساختن یوتوپیای اخلاقی در ذهن معتقدند که تنش های جامعه در حد آنچه توصیف می کنند، نیست. این گروه بر این اعتقادند که به احتمال بسیار زیاد حضور زنان در جایگاه تماشاگران مانع بروز برخی رفتارها و گفتارهای غیر اخلاقی مردان خواهد شد. حجب و حیای مردان در حضور زنان، ویژگی عرفی - ملی ایرانیان است که از آن می توان با عنوان شرم فرهنگی و ارزشی نام برد و این ویژگی مانع بروز برخی رفتارهای پرخاشگرانه و خشونت آمیز خواهد شد. آنها همچنین حضور تماشاچیان زن در ورزشگاه ها را سبب ایجاد انگیزه در قهرمانان، ایجاد شور و نشاط، تلطیف فرهنگی ورزشگاه ها و توسعه فرهنگ ورزش کردن در خانواده ها می دانند.

3)پدیدارهای زن گرایانه: زنان به عنوان نیمی از جامعه همواره خواسته ها و علایقی داشتند که با توجه به زمان و پیشرفت جوامع و ارتباط با دنیای خارج در حال افزایش است. در حال حاضر زنان با حضور در اجتماع و ایفا کردن نقش های مهم در فرآیندهای اجتماعی به دنبال احقاق حقوق از دست رفته خود و همچنین برابری با مردان در اجتماع هستند. بنابراین این مسئله یعنی عدم اجازه به آنان برای تماشای مسابقات مردان را دلیلی بر پایمال شدن حقوق خود می دانند و به دنبال احقاق آن هستند.

نتیجه:

ورزش به عنوان پدیده ای اجتماعی از مسایل مختلف جامعه تاثیر می پذیرد و گروه های مختلفی را با عنوان ورزشکار و تماشاچی زیر پوشش قرار می دهد. در جامعه کنونی، ورزش به عنوان امری انسانی - تربیتی مورد توجه بوده و در بین همه اقشار جامعه به سرعت در حال گسترش است. به نظر می رسد حضور زنان در ورزشگاه ایراد ذاتی نداشته و تنها به علت جو حاکم بر ورزشگاه و رفتارهای مندالیستی برخی از تماشاگران ضرورتی برای حضور زنان احساس نمی شود. مسلما در این مسیر موانعی نیز وجود دارند که باید برطرف شوند. شاید بتوان گفت برای حضور تماشاچیان زن در ورزشگاه ها، به زمان بیشتری نیاز داریم. به نظر می رسد این زمان باید مصرف رشد فرهنگی - اجتماعی مردم شود تا به مرتبه ای برسند که فضای ورزشگاه ها از نظر فرهنگی برای زنان امن باشد. ایمن سازی محیط های ورزشی از راه جلوگیری از رفتارهای پرخاشگرانه،ایجاد رفتارهای اجتماعی و تربیتی منطبق با اصول و سنت های پسندیده اسلامی و ملی و فرهنگ سازی در ورزشگاه ها، زنده کردن روح ورزش، فرهنگ سازی و یافتن الگوهای ورزشی مناسب و تقویت ورزش زنان از راه دیدن مسابقات برتر، عواملی برای بررسی امکان حضور زنان به عنوان تماشاچی در میدان ها و رقابت های ورزشی مردان است.