انسان به شکل بسیار ناگهانی وارد عصر اطلاعات شد. شهروندان در ابعاد جهانی اخبار و اطلاعات را دریافت می‌کنند و توانایی شکستن انحصار دولت‌ها را پیدا کرده‌اند. امکان نشر اطلاعات شکل‌گیری حوزه عمومی را فراهم ساخته و باعث شده است که ابعاد مشارکت سیاسی و اجتماعی شهروندان در مورد موضوعاتی چون کاهش فساد، دموکراسی، افزایش شاخص‌های جامعه مدنی، نقدپذیری، دفاع از حقوق اقلیت‌ها و... رشد پیدا کند. در برابر بی‌شمار مزایای تکنولوژی اطلاعات در قرن بیست و یکم معایبی نیز دیده می‌شود که بسته به سطح فرهنگ، تمدن، سواد و تجربه مدنی می‌تواند گاهی فاجعه بیافریند. ماهواره، اینترنت، موبایل، شبکه‌های اجتماعی امکان ایجاد هویت‌های مجازی و رد و بدل کردن گسترده اطلاعات و اخبار را فراهم آورده است. این گونه بی حد و مرزی انتقال فیلم، گزاره‌ها، عکس‌ونقل و قول‌ها باعث می‌شود برخی مواقع قصدیت‌هایی بر موضوع حاکم گردد. زمانی که عکس یا کلیپی در شبکه‌های اجتماعی به صورت وسیع پخش می‌شود امکان دارد آینده و زندگی سوژه بخت برگشته را دستخوش برچسب‌های فراوان سازد.

مثالی در این مورد می‌زنم. دانش آموز دبستانی شاگرد اول اهل شمال کشور به طور اتفاقی معلمی برای آنها فرستاده می‌شود که قرار است طرح سربازی‌اش را به صورت معلمی سپری کند. این معلم که فنون آموزش را یاد ندارد بدون اطلاع دادن به دانش‌آموز دوربین موبایل خود را روشن کرده و از او پرسش‌های بی مورد و حفظی به سبک محکومان می‌پرسد. دانش آموز سعی می‌کند به طریقی جواب گوید اما فشار و تکرار بی‌مورد معلم باعث می‌شود که استرس زیادی بر او حاکم گردد. این کلیب که در نگاه اول همچون جوک، طنز و صحنه‌ای خنده‌دار به نظر می‌آید توسط بولوتوس و شبکه‌های اجتماعی به دست شهروندان می‌رسد و در ابعاد ملی پخش می‌گردد. دانش‌آموز برچسب خنده‌دار غیر قابل تحملی می‌خورد و از سوی دانش‌آموزان، هم محله‌ای‌ها، همشهری‌ها مورد خطاب قرار می‌گیرد. او که سرشار از استعداد و توانایی است تاب نگاه‌ها و برچسب‌های خنده‌دار را ندارد محله و شهر را تغییر می‌دهد و ترک تحصیل می‌کند و به جمع کودکان کارگر اضافه می‌شود. لحظه‌ای خنده و به اشتراک گذاشتن این کلیپ سرنوشت انسانی را به سمت فاجعه می‌کشاند. این تنها یک مورد است و متاسفانه در دو دهه اخیر با گسترش سخت‌افزاری و نرم‌افزاری تکنولوژی‌های اطلاعات سواد رسانه‌ای و فرهنگ عصر اطلاعات در ایران رشد پیدا نکرده است. تمدن تنها وجوه سخت افزاری ندارد به این معنا که تکنولوژی دارای فرهنگ است. به محض اینکه ماشین و خانه، کارخانه و دانشگاه، تلویزیون و ماهواره، فیس‌بوک و موبایل در جامعه‌ای گسترش پیدا کرد به معنای بافرهنگ شدن آنها نیست. یکی از لمپن‌ترین و بی‌فرهنگ‌ترین فرهنگ‌های سایبری جهان توسط کاربران ایرانی شکل گرفته است. فحش و فضاحت، کنترل نکردن خویشتن، شکستن تابوها، جوک‌های سیاه، توهین به مذهب، قومیت، زنان و گزاره‌های جنسی در فضای مجازی ایرانیان غوغا می‌کند. هیچ‌کس به فکر این روند نیست و به هیچ عنوان نمی‌توان محدودیت فیلتری و حذف صورت مساله را به عنوان سیاست‌گذاری درست انتخاب کرد. حذف و پاک کردن صورت مساله به صورت فیلتر سایت‌هایی مثل فیس‌بوک یا یوتیوپ تنها عطش و درجات خودکنترلی انسان‌ها را از میان می‌برد و اموری که برای اغلب شهروندان جهانی عادی شده است برای ایرانیان در حکم تابوهای قابل مبارزه در خواهد آورد. نیاز است مساله توسط آموزش‌وپرورش، دانشگاه، رسانه‌ها و صداوسیما و شخص کاربران فضای سایبری باز گردد و دقیقا این مورد تحلیل گردد که مردم زمانی که شما در حال لذت بردن، خندیدن و کیف کردن‌های جزئی هستید کمی از خود بیرون آیید خود را به جای سوژه مورد بررسی قرار دهید. این شعار همه ادیان و فیلسوفان است که اخلاق به معنای استعلا و از خود بیرون آمدن است. شاید شما ندانید و بگویید این جوک و طنز مذهبی، سیاسی، قومیتی، جنسی و... مگر چه می‌کند؟ اما همین دیدن، لذت بردن، به اشتراک گذاشتن ریشه‌های اخلاقی جامعه را به هم می‌زند و نوعی تهدید امنیتی برای کشور به حساب می‌آید. تمدن‌های بزرگ در اثر کنترل خویشتن و نوعی حکمرانی بر خود ایجاد شده‌اند. اشتباه است گمان کنید مدرنیته یا پسامدرنیته یعنی آزادی مطلق و بی‌حد حصر. عصر اطلاعات و تمدن سایبری جدید درجات بسیار شدیدی از خودکنترلی و تقوای انسانی دارند که متاسفانه در ایران وجود ندارد. تمدن یعنی کنترل خویشتن و داشتن تقواهای مختلف به نحوی که بتوان همیشه خود را جای دیگری قرار داد. تمدن جدید ثروت، لذت و قدرت را به شکل متعادلی پخش می‌کند اما در جامعه ایران به علت اینکه بسیاری از طبقات و اقشار از بدیهیات ساختاری زندگی دور شده‌اند این عقده خود را به صورت شورش و اعتراض زبانی و رفتاری نشان می‌دهد که جوک‌های سیاه را شکل می‌دهد. گاهی رفتار کوچک و اقدام جزئی شما یعنی همان خرده جنایت‌ها با یکدیگر جمع می‌گردد و فاجعه‌ای بزرگ را رقم می‌زند.