قدرت نرم جمهوری اسلا می ایران

 http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=126461
ایران از جمله کشورهایی است که با توجه به ویژگی های خاصی که دارد توانایی خلق قدرت نرم و جاذبه الگو شدن را داراست. البته پیش از آن که کشوری به سمت الگودهی در روابط منطقه و بین الملل حرکت کند باید در ابتدا هویت به کار گرفته شده در سازوبرگ های ایدئولوژیک وزارت امور خارجه مورد تایید شهروندانش قرار گیرد. پرسش اصلی این است که جمهوری اسلا می ایران دارای چه نوع قدرت نرمی در سطح بین المللی و خصوصا در میان کشورهای اسلا می است؟ آیا کشورهای عربی که رژیم های فاسد و استبدادی خود را که وابسته به مرکز قدرت بین الملل بودند و باعث تحقیر شهروندان عربی شده بودند، بر انداختند اکنون، قدرت نرم ایران می تواند برای آنها جاذبه داشته باشد و آیا آنها به دنبال شکل دهی ساختارها و سازه هایی هستند که از ایران الگوبرداری شده است؟ اکنون سیاست گذاران و مجریان سیاست خارجی ایران اعتقاد دارند که در وجوه گوناگون وجهه و اعتبار ایران در منطقه و حتی سطح بین الملل به رسمیت شناخته شده است. ایران دارای اعتبار و قدرت نرم در سطح منطقه است و بسیاری بر اسلا م سیاسی، فقه شیعه، اجتهاد و مصلحت، رهبری و ولا یت فقیه، اجرای احکام و ظواهر اسلا می، نقد نظام سلطه و رسوا کردن هژمونی لیبرالیستی نظام سکولا ر و سرمایه داری جهان، حمایت از جنبش های اسلا می مثل حماس، حزب الله و گروه های مقاومت در عراق، افغانستان و مصر و همین طور سطح بالا ی دانش مهندسی، پزشکی، اطلا عاتی و امنیتی ایران تاکید دارند.
بنابراین این گونه از وجوه قدرت و ساختارهای فرهنگی و سیاسی دارای پتانسیل الگوبرداری است به نحوی که گروه های جوان مصری که دشمن اسرائیل هستند از ساختار سپاه، بسیج و نیروهای مقاومت در ایران الگوبرداری می کنند. یا راشد الغنوشی رهبر اسلا م گرای تونسی خود را شاگرد امام خمینی می داند و بسیاری از تجربه هایی که کشورهای بپا خاسته عربی در حال شکل دهی آن هستند در ایران قبلا تجربه شده است. بنابراین سطح بالا ی دانش، تکنولوژی، استقلا ل و سیاست همراه با دیانت در ایران الگویی برای کشورهای منطقه به حساب می آید به نحوی که بعد از سقوط طالبان در افغانستان و صدام حسین در عراق رژیم سیاسی هر دو کشور به همان جمهوری اسلا می که ایران مبتکر آن بود به لحاظ محتوایی کشیده شد. ایران در قرن بیست و یکم جایگاه تاثیرگذاری در تحولا ت منطقه ای و جهانی پیدا کرده است و اغلب رویه های اعتراضی در جهان عرب و تهاجمی از سوی آمریکا و متحدانش به نفع ایران تمام شده است. بنابراین ایرانیان براساس گفته های ابن خلدون و ابن طفیل همیشه سابقه تمدنی و باستانی باشکوه خود را در ذهن دارند و به راحتی دورانی را که امپراطور نیمی از کره زمین بودند فراموش نمی کنند. ایران به لحاظ موقعیت جغرافیایی چهار راه شرق و غرب به حساب می آید و با قرار گرفتن در مرکز کره زمین به لحاظ جغرافیای سیاسی بر جریان عبور انرژی دنیا نظارت دارد و اصلی ترین و حساس ترین تنگه بین المللی دنیا یعنی هرمز را در اختیار گرفته است. ایران مرز جهان شرق- عرفان و غرب- علم است. موقعیت خاص ایران به لحاظ داشتن نقش ارتباطی و میانجی بودن، آن را ناگزیر از داشتن نقش بین المللی اثرگذار ساخته است و این فرایند به خصوص درعصر اطلا عات و افزایش تعاملا ت بین المللی بیشتر شده است. البته بسیاری از کشورهای عربی، اروپایی و حتی چین و روسیه به دنبال آن هستند که انرژی نهفته شده ایران را سرکوب کنند و مانع بهره گیری ایرانیان از توان ارتباطی شوند تا در این میان از تحریم، انزوا و حاشیه ای بودن ایران استفاده کنند. به لحاظ تاریخی نیز سابقه تمدن اسلا می و باستانی باعث شده است که ایرانیان باور داشته باشند که در روزگار باستان امپراطور بوده اند و دوران اسلا می نیز اغلب دستاوردهای اسلا م از ایرانیان است. زمینه های نعمت خدادادی و ثروت های طبیعی، معدنی و جغرافیایی باعث شده است که احساس قدرت منطقه بودن در ذهن و ناخودآگاه جمعی ایرانیان همیشه تقویت شود. این گونه از احساسات در پنج نوع قدرت نرم که شکل دهنده رفتارهای سیاسی ایرانی است جمع شده است:
1- قدرت نرم ایرانی: اعتبار ایران در متن باستانی دارای جاذبه های بسیار زیادی است. هرچند در سالهای اخیر کشورهای همسایه که سابقه تمدنی مستقلی ندارند به دنبال آن هستند که فارابی، ابن سینا، مولوی، زرتشت و حتی جشن نوروز را در نهادهای بین المللی به نام خود ثبت کنند. ایران در منطقه و جهان به عنوان کشوری شناخته می شود که دارای سابقه تمدنی وامپراطوری است و این سابقه طولا نی رویه ای باشکوه را برای ایران به حساب آورده است. بسیاری از کشورهای عربی، کشورهای حاشیه حوزه خلیج فارس و دریای خزر، فرزندان امپراطوری ایران به حساب میآمدند و در چند صد سال اخیر مستقل شده اند. ایران به خصوص در کشورهای افغانستان، تاجیکستان و هند دارای قدرت نرم زبانی و تمدنی است. آداب و رسوم، جشن ها، نام ها و نمادهای ایرانی، نوروز و مهرگان از سنت هایی است که در جهان به رسمیت شناخته شده است. برخی از میراث ایرانی نیز خود را در سیاست نامه ها، ادبیات و اندرزنامه ها جا داده است که حتی در دوره اسلا می نیز به حیات خود ادامه دادند.
زبان فارسی، منشور حقوق بشر کوروش، قوانین حمورابی، معماری های ایران باستان و سبک اندیشه و کنش سیاسی امپراطوری های ایران باستان قدرت نرم ایرانی به حساب میآید.
2- قدرت نرم اسلا می: ایران کشوری اسلا می است که بسیاری از رفتارهای فردی و جمعی شهروندانش در درون متافیزیک اسلا می معنادار می شوند. پیامبر که درود خداوند بر او و خاندان پاکش باد، انسانی بسیار پرجاذبه و اثرگذار بودند. علت جاذبه ایشان توجه و احترام به هویت های اطراف، خردمند دانستن انسانها و توجه به نکات بسیار ریز و آدابی بود که ایشان دررفتار خود رعایت می کردند. همیشه اول سلا م می کردند دست خود را اول نمی کشیدند، خوش پوش بودند و از عطر استفاده می کردند، بسیار کم حرف می زدند و اغلب ساکت بودند، با حاشیه هایی که فرهنگ عرب به کناری زده بودشان مثل زنان، جوانان، برده ها و کودکان بسیار خوش رفتار بودند. مجموعه اخلا ق با ادب و امین پیامبر، او را رهبر یک میلیارد مسلمانی کرده است که شیفته او هستند. یکی از ابعاد قدرت نرم ایران گزاره هایی است که از دین اسلا م به ارث گرفته است و اکنون می تواند در برخورد با کشورهای منطقه و حتی با دنیا از آنها استفاده کند.
3- قدرت نرم شیعی: قدرت نفوذ اسلا م برای ایرانیان از آن جهت است که برای خود الگوهای ولا یی و امامت را بعد از پیامبر تداوم وحی می دانند. متن مقدس برای ایرانیان تمام نشده است بلکه فیض الهی از طریق انسانهای آرمانی که در میان مردم در حال زندگی کردن هستند منتقل می شود. فرهنگ شیعی مبانی اختیار، عقلا نیت، عدالت و امامت را داراست که باعث می شود ایرانیان در برابر مسائل روز با استفاده از منطقه الفراغ با روش های اجتهادی مصلحت را وارد مسائل اجتماعی سازند و آرمانهای ذهنی خود را به صورت غیرخشونت آمیز دنبال کنند. علا وه بر وجوه شیعی، عناصر عرفانی و تاویل گرای بسیار حکمتی ای نیز وجود دارد که از دوران اسماعیلیان تا ملا صدرا و حتی در زمانه کنونی نیز ایران را دارای جاذبه های متافیزیکی از معرفت های فتوت گرا ساخته است. به عنوان مثال روایت های ناصر خسرو تا مولوی حتی حافظ و سعدی دارای ابعادی از قدرت نرم است که راهگشای بسیاری از تنگناهای بشر معاصر به حساب می آید. بعد از 11 سپتامبر و حمله کشورهای غربی به خاورمیانه و به خصوص در دهه اول قرن بیست و یکم با فروپاشی کشورهای مستبد و وابسته عربی، عنصر شیعی منطقه در حال پررنگ تر شدن است. ایران در کشورهای عراق، سوریه، لبنان و گروه های مقاومتی چون حماس و حزب الله دارای پتانسیل الگوسازی است.
4- قدرت نرم اسلام سیاسی: ایرانیان از تمام کشورهای اسلامی جلوتر هستند و توانسته اند با استفاده از مبانی اندیشه های اسلامی حکومت و نظام سیاسی بنا کنند. کشورهای اسلامی یا در جنگ های قبیله ای به سر می برند، یا به دست نیروهای سکولار نظامی و مستبدان قبیله ای اداره می شوند، یا دارای نیروهای بنیادگرایی هستند که اندیشه جهادی و آرمان های متکثر بدون مصلحت آنها قابلیت اجرا شدن ندارد. تنها ایران است که تجربه اسلام سیاسی دارد و توانسته است با توجه به زندگی پیامبر(ص) و امام علی(ع) شیوه های آنها در اعمال کردن و محدود کردن قدرت را عملیاتی سازند. گروه های جهادی و تبلیغی در جهان اسلام از دیوبندی ها تا جماعت تبلیغ و اخوان المسلمین حتی القاعده هیچ یک نتوانستند تعادلی میان خواسته های خود و نیروهای داخلی و خارجی کشورهای اسلامی به دست آورند و اغلب با رادیکال گرایی و استراتژی های خشونت آمیز مسلمانان را دچار برچسب های تروریستی کرده اند. ایرانیان شیوه های عدالت، شورا، بیعت، مصلحت، اجتهاد و... را در قالب مردم سالاری دینی و سبک جمهوری اسلامی پیاده کرده و اسلام سیاسی را با استفاده از نهادهای رهبری، تشخیص مصلحت، مجلس، شورای نگهبان و... پیاده سازی کردند. اکنون ایران به لحاظ داشتن شبکه های اجتماعی مدنی، مذهبی و مقاومتی در قالب گروه های غیردولتی، بسیج، سپاه و شبکه های مساجد و سیستم های سیاستگذاری شرعی و عرفی الگوی نمونه را ایجاد کرده است که در علم سیاست جهانی نیز قابل ارائه شدن است.
5- قدرت نرم معاصر: از سوی دیگر ایران کشوری است که دارای قدرت نرم به لحاظ برخورداری از وجوه تکنولوژی های مدرن و پسامدرن است. هر چند که این تکنولوژی ها به علت همسایه بودن با کشورهای نااهل و بی سامان و دخالت های خارجی در منطقه، اغلب سمت و سوهای نظامی و امنیتی پیدا کرده است. به این علت ایران دارای جاذبه می باشد، زیرا جزو اولین کشورهایی است که وارد جهان مدرن شده است. ایران همزمان با ژاپن جلودار همه کشورهای آسیایی حکومت خود را مشروطه کرد و امور عمومی را به شیوه قانون نوشته قراردادگرایی و بروکراسی سامان دهی کرد. تکنولوژی های قدرت مدرن و حتی پسامدرن در ایران بسیار سریع رشد کرد و بعد از مدتی الگوهای بومی ایرانی - اسلامی برای منطقه پیشرو قلمداد شد. ایران در زمینه های پزشکی، هسته ای، پتروشیمی، نفت، امنیتی، موشکی و دانش های مهندسی در منطقه پیشرو است. البته توقعات شهروندان ایرانی به علت تحصیلات، رشد شهرنشینی، مهاجرت و جوانی جمعیت در حال افزایش است; به نحوی که گاه از سیاست های نظام سیاسی جلو می افتد و مصلحت ها را در نظر نمی گیرند.